Καταπολέμηση κουνουπιών στην Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας

Ένα ενιαίο και ολοκληρωμένο έργο καταπολέμησης κουνουπιών εκτελέστηκε το καλοκαίρι του 2016 και στις εφτά Περιφερειακές Ενότητες της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας. Για την υλοποίηση των εργασιών του έργου εργάστηκαν 16 επιστήμονες από διάφορες θέσεις ευθύνης και 82 τεχνικοί. Διατέθηκαν 22 φορτηγά οχήματα ανοιχτού τύπου, 32 φορτηγά κλειστού τύπου και επιβατικά οχήματα μεταφοράς προσωπικού, ένα αμφίβιο όχημα 8Χ8, 22 εποχούμενα ψεκαστικά συστήματα και ο λοιπός προβλεπόμενος εξοπλισμός.

Δειγματοληψίες και ψεκαστικές παρεμβάσεις πραγματοποιήθηκαν:
1) Στα εκτεταμένα υγροτοπικά συστήματα και των εφτά Περιφερειακών Ενοτήτων (φυσικό σύστημα)

Το δίκτυο παρακολούθησης προνυμφών κουνουπιών περιέλαβε 16 μεγάλα υγροτοπικά συστήματα της Περιφέρειας συνολικής επιφάνειας 265.947 στρεμμάτων που αντιστοιχούν σε 11.768 πολύγωνα και παρακολουθούνται με τον έλεγχο 946 δειγματοληπτικών σταθμών. Τα ανωτέρω υγροτοπικά συστήματα ελέγχονταν μία έως δύο φορές την εβδομάδα για την παρουσία προνυμφών κουνουπιών και στα περισσότερα από αυτά, οι ψεκαστικές παρεμβάσεις πραγματοποιούνταν από εδάφους. Συνολικά, πραγματοποιήθηκαν 256 έλεγχοι στο σύνολο των 16 υγροτοπικών συστημάτων της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας σε 14 κύκλους περιφορών.


Τα υγροτοπικά συστήματα της περιοχής εφαρμογής του έργου και η ζώνη επιρροής τους (ακτίνα 5 χλμ)

2) Στο περιαστικό σύστημα και στους κοινόχρηστους χώρους του αστικου συστήματος σε περισσότερους από 850 οικισμούς της Π.Κ.Μ.

Οι έλεγχοι και οι ψεκαστικές εφαρμογές πραγματοποιήθηκαν κύρια σε ρέματα, κανάλια, πλημμυρισμένες επιφάνειες και σημειακές εστίες αναπαραγωγής κουνουπιών του περιαστικού συστήματος καθώς και στους κοινόχρηστους χώρους του αστικού συστήματος κυρίως σε καναλάκια και φρεάτια όμβριων υδάτων.

Συνολικός αριθμός εστιών αναπαραγωγής κουνουπιών στο περιαστικό σύστημα

Π.Ε. Αριθμός Οικισμών Σημειακές εστίες
(σταθμοί ελέγχου)
Κανάλια-Ρέματα
(σταθμοί ελέγχου)/Μήκος (m)
Υδατικές επιφάνειες
(σταθμοί ελέγχου) / Έκταση (m2)
Σύνολο εστιών
(σταθμοί ελέγχου)
Ημαθία 99 216 1917 / 979.409 187 / 9.019.884 2.320
Θεσσαλονίκη 157 197 1013 / 734.209 200 / 2.824.558 1.410
Κιλκίς 159 429 957 / 747.603 152 / 9.154.116 1.538
Πέλλα 130 351 1089 / 778.223 100 / 803.178 1.540
Πιερία 85 207 500 / 259.584 136 / 3.379.016 843
Σέρρες 73 246 1320 / 488.747 35 / 14.065 1.601
Χαλκιδική 164 344 511 / 330.978 122 / 4.046.578 977
Σύνολο ΠΚΜ 867 1.990 7.307 / 4.318.753 932 / 29.241.395 10.229

Ο συνολικός αριθμός ελέγχων - εφαρμογών στο περιαστικό σύστημα ανήλθε σε 5.571 και ψεκάσθηκαν περισσότεροι από 9.800 σταθμοί ελέγχου. Στους κοινόχρηστους χώρους του αστικού συστήματος ελέγχονταν και ψεκάζονταν περισσότερα από 30.000 φρεάτια ανά περιφορά. Το σύνολό τους, όπως και όλες οι εφαρμογές που πραγματοποιήθηκαν κατά την υλοποίηση του έργου, καταγράφηκε στα εβδομαδιαία προγράμματα που αποστέλλονταν στην Περιφέρεια.


Επιχειρησιακός χάρτης Φυσικού - Περιαστικού Συστήματος με τους σταθμούς ελέγχου (οικισμός Καλοχωρίου, Π.Ε. Θεσσαλονίκης)

3) Σε εστίες αναπαραγωγής κουνουπιών στο αστικό σύστημα σε ιδιωτικούς χώρους (αυλές και κήπους, κυρίως βόθροι) σε 100 οικισμούς

Πραγματοποιήθηκε μία περιφορά ψεκαστικών παρεμβάσεων στους ιδιωτικούς χώρους του αστικού συστήματος 100 συνολικά οικισμών κατά τους μήνες Ιούνιο και Ιούλιο και μία δεύτερη περιφορά σε 92 από τους παραπάνω 100 οικισμούς κυρίως κατά το μήνα Αύγουστο. Η καταπολέμηση κουνουπιών στους ιδιόκτητους χώρους των κατοικιών περιλαμβάνει κυρίως παρεμβάσεις προνυμφοκτονίας σε σημειακές εστίες μέσα στις αυλές ή/και κήπους των σπιτιών, σε βόθρους, δοχεία συλλογής υδάτων, απορροές αποχετεύσεων, πλημμυρισμένα υπόγεια σπιτιών κλπ. Χρησιμοποιήθηκε το προνυμφοκτόνο σκεύασμα Oprah 15SC (δραστική ουσία Diflubenzuron). Επικουρικά και σε περιορισμένο βαθμό, χρησιμοποιήθηκε και ακμαιοκτόνο σκεύασμα (δραστική ουσία a-cypermethrin), που εφαρμοζόταν αποκλειστικά στο εσωτερικό των καπακιών των βόθρων, όταν διαπιστωνόταν η ύπαρξη πληθυσμών ακμαίων κουνουπιών.
Συνολικά επισκεφθήκαμε 38.176 σπίτια κατά την πρώτη περιφορά και 35.871 στη δεύτερη και ψεκάσθηκαν 25.651 βόθροι στην πρώτη και 23.695 βόθροι στη δεύτερη περιφορά.

Επίσης, ψεκαστικές παρεμβάσεις σε ιδιωτικούς χώρους πραγματοποιήθηκαν και σε τουριστικές επιχειρήσεις των Π.Ε. Πιερίας και Χαλκιδικής, δηλαδή στις δύο κατεξοχήν τουριστικές Περιφερειακές Ενότητες της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας. Συνολικά, πραγματοποιήθηκαν ψεκαστικές παρεμβάσεις σε 818 τουριστικές επιχειρήσεις των Π.Ε. Πιερίας και Χαλκιδικής: 407 τουριστικές επιχειρήσεις στην Π.Ε. Πιερίας και 411 τουριστικές επιχειρήσεις στην Π.Ε. Χαλκιδικής.

4) Σε εστίες αναπαραγωγής κουνουπιών μέσα στις πρωτεύουσες των εφτά Περιφερειακών Ενοτήτων αλλά και σε άλλες μεγάλες πόλεις (κυρίως φρεάτια όμβριων υδάτων, λοιπές συλλογές νερού)

Ψεκαστικές παρεμβάσεις προνυμφοκτονίας πραγματοποιήθηκαν και στις μεγάλες πόλεις της Περιφέρειας, κυρίως στις πρωτεύουσες των επιμέρους Περιφερειακών Ενοτήτων. Συνολικά πραγματοποιήθηκαν τρεις εφαρμογές κατά το 2015 σε κάθε μία πόλη και σε κάθε περιφορά ελέχθηκαν περισσότερα από 26.000 φρεάτια.

5) Παρακολούθηση ακμαίων κουνουπιών

Η συλλογή των ακμαίων κουνουπιών ξεκίνησε στις αρχές Ιουνίου με την τοποθέτηση φωτοπαγίδων διοξειδίου του άνθρακα. Το δίκτυο δειγματοληψίας ακμαίων κουνουπιών περιλαμβάνει 60 σταθερές θέσεις κατανεμημένες και στις 7 Περιφερειακές Ενότητες της ΠΚΜ και οι δειγματοληψίες πραγματοποιούνται σε δεκαπενθήμερη βάση ανά σταθμό. Μετά τη συλλογή των ακμαίων κουνουπιών ανά παγίδα, ακολουθεί ταυτοποίησή τους σε επίπεδο γένους και άμεση προώθηση ομάδων 50-100 ατόμων του γένους Culex σε εξειδικευμένα εργαστήρια για τον εντοπισμό του ιού του Δυτικού Νείλου, και πιο συγκεκριμένα, στην Ιατρική Σχολή του Α.Π.Θ., υπεύθυνη καθηγήτρια κυρία Άννα Παπά. Συνολικά, πραγματοποιήθηκαν 539 δειγματοληψίες ακμαίων κουνουπιών με την τοποθέτηση φωτοπαγίδων διοξειδίου του άνθρακα. Επίσης, πραγματοποιήθηκε συλλογή ακμαίων κουνουπιών με τη μέθοδο Human bait σε 10 σταθερούς δειγματοληπτικούς σταθμούς της Π.Ε. Θεσσαλονίκης οι οποίοι παρακολουθούνται από το 1997 (κάθε εβδομάδα για τρεις μήνες κάθε χρόνο).

6) Εφαρμογές ακμαιοκτονίας ULV από εδάφους σε επιλεγμένους οικισμούς πλησίον ορυζώνων της Π.Ε. Θεσσαλονίκης

Κατά τη διάρκεια του έργου πραγματοποιήθηκαν συνολικά 18 ακμαιοκτονίες ULV σε 10 οικισμούς της πεδιάδας Δυτικής Θεσσαλονίκης, στους οποίους καταγράφηκε σημαντική όχληση από τα κουνούπια. Για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των ακμαιοκτονιών ULV, πραγματοποιήθηκαν δειγματοληψίες ακμαίων κουνουπιών πριν και μετά τις εφαρμογές (τοποθέτηση εντομοπαγίδων διοξειδίου του άνθρακα).

7) Επιδημιολογική επιτήρηση του ιού του Δυτικού Νείλου σε πτηνά – δείκτες (κοτόπουλα)

Κατά την εκτέλεση του παρόντος έργου η Οικοανάπτυξη πραγματοποίησε συλλογή βιολογικού υλικού (αιμοληψίες) σε κοτόπουλα νεαρής ηλικίας (μικρότερα του ενός έτους) ώστε να εκτιμηθεί το ποσοστό της οροθετικότητας στον ιό του Δυτικού Νείλου. Πιο συγκεκριμένα, δειγματοληψίες αίματος πραγματοποιήθηκαν σε δύο χρονικές περιόδους:

  • κατά το διάστημα από 29/06 έως 16/07/2015 από 245 ορνίθια (ηλικίας 2 - 6 μηνών) σε 49 ορνιθώνες στις Περιφερειακές Ενότητες Ημαθίας, Θεσσαλονίκης, Κιλκίς, Πέλλας
  • κατά το διάστημα από 05/10 έως 21/10/2015 από 240 ορνίθια (ηλικίας 3 - 10 μηνών) σε 48 από τους 49 παραπάνω ορνιθώνες.

Την ανάλυση της οροθετικότητας ανέλαβε το Εργαστήριο Μικροβιολογίας και Λοιμωδών Νοσημάτων της Κτηνιατρικής Σχολής, ΑΠΘ (υπεύθυνος Λέκτορας, Χ. Δόβας). Κατά την πρώτη περίοδο της αιμοληψίας δεν βρέθηκε κανένα οροθετικό κοτόπουλο. Κατά τη δεύτερη περίοδο ανιχνεύθηκαν συνολικά έξι (6) οροθετικά κοτόπουλα σε 3 ορνιθώνες στις Π.Ε. Ημαθίας, Θεσσαλονίκης και Πέλλας.